Wednesday, October 14, 2015

रुदन

वेदनांचे राज्य येथे, कर हास्याचे फवारे
भावना बंदिस्त येथे, ना वाहतात वारे||

आवसेची रात येथे, नभ बेभानले लुटेरे 
काजव्यांची आस येथे, दूर प्रज्वलीत तारे||

नात्यांचा व्यापार येथे, जाणिवांही बंधल्यारे
कैवल्याची आस नाही, अवघीच बंद दारे||

ज्वर मनाचा मनाशी, कळा दाबतो उशाशी
जड आवाज आज माझा, उसनेच हातवारे|| 

मी माझेच गाण गातो, रुदनही एकलेच सारे
बोथटंच्या चाळीत येथे, ऐकेल कोण हाकारे?

------------------
कर = tax या अर्थाने वापरला आहे
आवस = अमावस्या 

Wednesday, April 25, 2012

पाटलांचे सेतुबंधन


आपल्या मराठीत खास वल्ली लोकांना त्यांच्या स्वभाव आणि कर्तबगारी नुसार हमखास विशिष्ट विशेषणे मिळालेले आपण पाहतो. अगदी पंचयतीच्या निवडणूकीत पडलेले आमचे लोकनेते मा ना रा रा श्री शरदचंद्रजी शिंदे-पटिलसाहेब यांच्यासारख्या मान्यवर मंडळी पासून ते गल्लीतल्या बेरक्या बबन्या पर्यंत. अशीच एक वल्ली म्हणजे आमच्या गावचा मुकुंदा. "लय भारी गाडी" हे बिरूद त्याला तसं कोवळ्या वयातच मिळालं होतं. पुढं शिकून पुण्यात नोकरीला लागल्यावर त्याला "अगदी हरहुन्नरी व्यक्तिमत्व बरं का हो" अशी पदवी आपसूकच मिळाली होती. आणि आता त्याला इथे अंग्लदेशात versatile, multifaceted, अशा काही-बाही विशेषणांनी संबोधलं जातं.  

हा रांगडा पण polished मुकुंदा जेव्हा अमेरेकेत पहिल्यांदा पोचला तेव्हाची हि एक घटना. मी त्याला विमातळावर आणायला गेलो होतो. त्याचं विमान वेळेच्या अगोदर आल्याने साहेबांची स्वारी विमानतळाबाहेर arrival ला येऊन आमची वाट पाहत उभी होती. प्रवास कसा झाला म्हणून विचारले तर साहेब म्हणाले, "अगदी मस्त. पण इथे तुझी वाट पाहत असताना वेळेचं थोडं चीज करता आलं असतं तर बरं झालं असतं. पण नाही जमलं यार. करणार काय, साला अंघोळ न केल्याने अंगाचा वास येतोय अन ब्रश चेक इन ब्यागेत गेल्याने दात घासता आले नाहीत." या संदिग्ध वाक्याने माझ्या चेहऱ्यावर उडालेला गोंधळ बघून साहेबांनी रस्त्यावरच्या पाटीकडे बोट दाखवले. त्यावर लिहिले होते - "kiss & ride" (क्षणिक थांब्याची पाटी).

या पाटीमुळे याचे डोके ज्या राइडवर चडले होते ती  राइड पुढील प्रवासातही बऱ्याच अमेरिकन पाट्यांनी चालू ठेवली. त्याचे धक्के खात खात आमचा प्रवास सुरु झाला. थोडे पुढे आलो तर रस्त्याचे काम चालू असल्याच्या पाट्या आणि सूचना होत्या. "speed limit, caution road workers ahead, do not pass" अशा सगळ्या पाट्यांकडे सवयी प्रमाणे दुर्लक्ष करत मी गाडी हाकत होतो. पण हा भारी गाडी त्या सगळ्यांकडे मन लावून लक्ष देत होता. "किती हे जाचक नियम! आणि ते पाळायचे सुद्धा! आणि काय तर म्हणे nation of freedom!" असं काहीतरी एक पाटीकडे पाहत तो पुटपुटला. पुढे अजून एक पाटी अली मुकुंदाने निश्वास टाकला, "सुटलो रे बाबा एकदाचा."  ती पाटी होती gas exit ची. त्यानंतर जो काही ग्यास exit झाला कि माझ्या नाकाचेच काय कारचे सुद्धा गास्केट एकदाच उडाले. 

त्या ग्यास बॉम्ब पासून सुरु झालेली धक्क्यांची मालिका अजूनही अशीच चालू आहे. काही महिन्यापूर्वी त्यात एक भयंकर पर्व सुरु झालं. 

एका शनिवारच्या भल्या पहाटे दारावरची घंटा जोरजोरात ठोठावली जात असल्याने मी चरफडतच उठलो आणि डोळे चोळत दर उघडले. समोर मुकुंदा दत्त म्हणून उभा. मी स्वगतच म्हटले, "म्हणजे मघाशी याचा फोन आला ते स्वप्न नव्हते तर." मी पुन्हा बेडरूमकडे वळत असल्याचे बघून या परम मित्राने मला न्हाणीघरात ढकलले. 
"काय यार मुकुंदा, तुला कितीदा सांगितलं तुझ्या त्या सटकलेल्या गृपसोबत शुक्रवारी बसत जाऊ नको. आजून उतरली नाही तुझी आणि घरी जायच्या ऐवजी इथे येऊन तू मला पिडतोयेस." माझं बोलनं मध्येच काटून मुकुंदानं दुसरा गोळा फेकला, "फार महत्वाचं काम आहे. ब्रशला पेस्ट लाव आणि दात घासत-घासत माझ्या कार पर्यंत ये. आपल्याला आत्ता न्यूयार्कात जायचयं".
"का रे, सगळं ठिक आहे ना?", शिव्या घालायच्या आत काहि गोष्टींची पडताळणी करावी लागते म्हणून विचारणा सुरु केली, "देशातून कुणी येतय का?"
"सगळं ठीक आहे. देशातून कुणी येत नाहीये आणि आता प्रश्न बंद. दोन मिनिटात बाहेर ये." 

शिव्यांची लाखोली वाहात कसेतरी उरकून मी कारपाशी आलो. पाहतो तर काय, मला ड्रायवर सीटवर जाण्याची खून झाली. "च्यामारी, फुकटातला ड्रायवर समजलास का रे मला?" 
असं म्हणत गाडी सुरु केली. मनात शनिवार सकाळचे कांदे पोहे हुकणार याचं वाईट वाटत होतं. ते मुकुंदानं ताडलं.
"घराकडं काय बघतोयस? खिडकीतून कांदापोह्यांची प्लेट उडत तुझ्याकडे येणार नाहीये. एखाद्या शनिवारी पेह्याऐवजी बेगल खाल्याने तू लगेच इहलोकातून वैकुंठ लोकात पोचणार नाहीयेस."
थोड्या वेळात आम्ही महामार्गावर होतो. "मी घर घेतोय."
"काय, कुठं?" हा अजूनही रात्रीच्या नशेत होता का काय अशी मला शंका आली.
"न्युयार्कात."
आणि मी उडालोच.
"मुकुंदा, कधि-कधि तू अंमळ हुकल्यासारखा वागतो असं आम्हा सगळ्य मित्रांचं प्रामाणिक मत आहे. आणि मध्येच असं काहीतरी वागून तू ते सिद्ध करत असतो."

त्यानंतर त्यानं त्याचा न्युयार्कात आणि तेही मॅनहॅटनात घर घेण्याचा बेत समजून सांगितला. तिथल्या राहण्यातले प्रश्न, शाळा, पार्किंग तसेच कर्ज आणि खरेदीसाठी लागणारी सगळी माहिती गोळा करून साहेब पूर्ण तयारीनिशी मैदानात उतरले होते.

आम्ही घर बघितले. छान वाटले. पूर्वीचा रहिवासी defaulter बनल्याने बँकेने घर खूप कमी किमतीत विकायला काढले होते. दोन बेडरूम, दोन न्हाणीघर, छोटेखानी स्वयंपाकघर, खिडकीतून खाली दिसणारा झगमगाट, पार्किंग, आणि दहा-बारा मिनिटांवर मोठी बाग. मुकुंदा खिडकीतून परिसर न्याहाळत कुठेतरी हरवला होता. "नरीमन पॉईंटला घर घ्यायची खूप इच्छा होती. चला आता मॅनहॅटनमध्ये सही. आणि चौपाटी नव्हे तर सेन्ट्रल पार्क सही."
एजंट देशी होता. आणि आम्ही पहिलेच गिर्‍हाईक. त्याने ऑफर टाकली, "आजच फायनल करून टोकन द्या, अजून वीस हजार डॉलरची सूट मिळवतो तुमच्यासाठी." तरीही किंमत भारी होती. मुकुंदाने मदतीची विचारणा केल्यावर मी सुद्धा माझे चारआणे टाकले. आणि संध्याकाळ पर्यंत सगळी कामे उरकून परत निघालो.

"खूप महाग वाटत आहे रे," माझ्या मध्यामार्गीय मनाला अजूनही हा व्यवहार झेपत नाह्वता. "नको काळजी करू यार. इथे पैसा सुद्धा बक्कळ आहे. साला दुप्पट बिलिंग रेटवर प्रोजेक्ट मिळवतो का नाही बघ. आणि माझा बच्चू लहान आहे रे अजून. तो दुसरी-तिसरीत जाईपर्यंत जरा मॅनहॅटनचं जीवन जागून घेऊ. तोवर अर्थव्यवस्था नक्की सुधारेल. तेव्हा नफ्यात हे घर विकून पुन्हा बाहेर राहायला जायचं. त्यात काय एवढं!" मुकुंदाच्या या धडाडीला बघून  माझ्यासारख्या अस्सल मराठी माणसाला गुदमरल्यासारखे नाही झाले तर नवल.

पुढचे काही दिवस माझी गत "घोडं मेलं ओझ्यानं आणि शिंगरू मेलं ओरझर्‍यानं" या म्हणीतल्या त्या शिंगरा सारखी झाली होती.

एका संध्याकाळी मुकुंदाचा फोन आला, "पुढच्या रविवारी गृहप्रवेश बरं का रे." आणि मी उत्साहात उत्तर देणार तोच त्याच्या सौ ने दिलेलं पार्श्वसंगीतही कानावर पडलं, "काही नको. तुमच्या चांडाळ चौकडीला ग्राहप्रवेशाला बोलवाल आणि इथल्यासारखे तिथे पण तुम्ही सगळे सोबत पडलेले असाल पुन्हा दर विकेंडला. नव्या घरात पहिला पाहुणा माझा भाऊ असणार आहे. त्यानं शार्लेट वरून येण्यासाठी तिकीट सुद्धा काढलं आहे." असं संगीत ऐकण्याची खाशी सवय असल्याने मी ते काही मनावर घेतलं नाही हा भाग निराळा.

मुकुंदा आणि कुटुंब नवीन घरात स्थिरस्थावर झाल्यावर एका निवांत विकांताला आम्ही सहकुटुंब त्यांना भेट द्यायला गेलो. आमच्या स्वागतासाठी पाटील कुटुंब इमारतीबाहेर आले होते. एलेवेटर (लिफ्ट) मध्ये मस्तीत असलेलं एक तरुण जोडपं पण आमच्या सोबत होतं. मुकुंदाच्या तृतीय वर्षातल्या चिरंजीवांचे त्या जोडप्याकडे बारीक नव्हे, धडधडीत लक्ष होतं, अगदी डोळे फाडून. एकमेकांच्या मिठीत असलेल्या त्या अधीर जोडप्याने गालावर प्रेम कळ्या उधळलेल्या पाहून चि. पाटील त्यांच्या आई-वडिलांना म्हणाले, "आई-बाबा, आता तुमचा टर्न."

अशा काही बदलांना सामोरं जावं लागणारच असं मनाशी समजून घेऊन आम्ही घरात आलो. 

गप्पा-टप्पा चालू असताना असं कळलं कि न्यूयार्कला राहायला गेल्यापासून यांच्याकडे पाहुण्यांचा राबता जरा जास्तच वाढला होता. कुणी पर्यटनासाठी तर कुणी पासपोर्ट वगैरेच्या कामानिमित्त भारतीय वकिलातीत जाण्यासाठी, कुणी नोकरीच्या मुलाखतीसाठी तर कुणी प्रवासातल्या थांब्या दरम्यान, अशा विविध कारणांमुळे पाहुण्यांची रेलचेल चालू झाली होती. यातील कुणी एका-दोन दिवसासाठी तर कुणी मस्त पैकी आठवड्या भरासाठी असत तर कुणी कुणी केवळ एखाद्या दिवशी पार्किंग ची सोय करण्यापुरती. कधीही संपर्कात नसणारे दूरचे नातेवाईक, मित्राचे मित्र, स्नेह्यांचे स्नेही, अशा विविध रंगी विविध ढंगी पाहुण्यांच्या आगत-स्वागताने पाटील कुटुंबाचा पाहुणचाराचा उत्साह काही आठवड्यातच मावळला होता. पाहुणचारापेक्षाही त्रासदायक असा प्रकार म्हणजे शनिवार-रविवार मस्त ताणून देण्याच्या ऐवजी लोकांना टाईम चौक, वाल स्ट्रीटचा तो कठाळ्या आणि ती लिबर्टीमाता यांच्या दर्शनाला घेउन जाण्याचा. मुकुंदाच्या भाषेत सांगायचं तर, "एवढ्या नेमाने कोल्हापुरात लक्ष्मीच्या देवळात गेलो असतो तर लक्ष्मी प्रसन्ना होऊन समोर अवतरली असती."

या दुखण्यावर सगळ्यात पहिल्यांदा प्रथमोपचार सुरु झाले ते म्हणजे जो येणार त्याचे फोन न उचलणे, मेलला उत्तर न देणे आणि स्वतःहून कुणाला संपर्क न करणे. त्यात अनेक गमती जमाती झाल्या. एकदा एका दूरच्या मित्राने एका विकांताला न्यूयार्क बघायला सोबत येऊन मार्गदर्शन करता का म्हणून फोन केला. त्याला मुकुंदाने सांगितले कि आम्ही विकांताला काही घरी नाही आहोत. तर तिकडून उत्तर काय आले - "अरे वा छान झाले. मग आम्ही तुमच्या घरीच थांबू कसे. शिवाय तिथे पार्किंग ची सुद्धा सोय होईलच."

एकदा एका जुन्या सहकार्‍याने मेल टाकला, "माझा भाऊ शनिवारी भारतातून येत आहे. त्याला विमानतळावर घ्यायला जा आणि पेन स्टेशनावरुन इकडे येणार्‍या रेल्वेत बसवुन दे." साहेबांनी त्याच्या मेलला उत्तर दिले, "मी या विकांताला बाहेर गावी जात आहे." त्या विकांताच्या शनिवारी दहा वाजेपर्यंत झोप काढून झाल्यावर फेसाबुकात टाकले, "what a great feeling to sleep till 10am!". व्हायचे तेच झाले. त्या दूरच्या मित्रांनी प्रतिसादात यांचा तो इमेल जसाच्या तसा अडकवला. 

आम्ही परत आल्यावर आमच्या इतर मित्रांनी मुकुंदाच्या नव्या घर बद्दल चौकशी केली. आम्हाला सुद्धा हुरूप आला आणि आम्ही त्यांच्या घरी आणि काढलेले काही फोटो जनतेसाठी फेस्बुकावर चिटकवून दिले. आता आम्हाला काय माहित कि त्या विकांताला सुद्धा पाटील साहेब तीन-चार लोकांच्या लेखी "ऑन पेपर" परगावी गेलेले होते म्हणून! झाले, पुन्हा तोच किस्सा.

एके दिवशी हापिसात असताना मुकुंदाचा फोन आला, "उद्याची सुट्टी काढून इकडे न्युयार्कात ये." मी म्हटलं, "अरे बाबा, उद्या पुन्हा कामावर यायचं आहे. सुटी मिळणार नाही."

तर अजून एक बॉम्ब टकला, "अरे हा ऐतिहसिक दिवस असणार आहे मराठीच्या इतिहासातला." मी नेहमीप्रमाणे पुन्हा स्तब्ध होऊन काय ऐकायला मिळणार याची उत्सुकतेने वाट पहात होतो, "उद्या मराठी आणि न्यूयार्क मध्ये सांस्कृतिक सेतू उभा राहणार आहे. कारण मी नामांतर करतोय नामांतर."

याचं तर लग्न झालेलं. बायकोच्या आवडीचं नाव घेतोय का काय अशी शंका डोकं काढताच होती. तितक्यात, "आता पर्यंत मुकुंद खडके-पाटील म्हणून परिचित असणारा मी उद्यापासून मुकुंद खडके-मॅनहॅटनकर बनणार आहे."

आता मात्र मी चक्रावलो होतो, "अरे पागल झाला का काय? एवढे वजनदार आडनाव सोडून तू हे असले कसले भ्रष्ट आडनाव घेतोय?"

"कसले वजनदार अन कसले काय यार? विदर्भ पासून ते कोकणापर्यंत कुठेही दहा मराठी माणसं गोळा केलीस तर त्यात दोन-चार तरी पाटील निघतील. आमचे वाड-वडील पाटीलकी करायचे म्हणून आम्ही झालो पाटील. आपल्या जोश्याचे खानदान होते भिक्षुक म्हणून त्यांचे आडनाव जोशी. हे देशमुख, पटवारी, कुलकर्णी सगळे तसेच. आपल्याकडे कामानुसार, जातीनुसार, मान-पानानुसार, पदाव्यानुसार, तसच गाव आणि कुलादैवातानुसार आडनाव लावण्याची प्रथा आहेच रे. मंगेशकर, गावसकर, तेंडूलकर हे सगळे आडनाव तसेच तयार झालेले आहेत. 

"आपल्या धर्मात सुद्धा आडनावाला अजिबात किंमत नाही. कूळ, गोत्र, पूर्वजांची नावे, राहते स्थान, यांनाच जास्त महत्व आहे. आणि राहिला प्रश्न नामांतराचा, तर तो तर आपला मराठी लोकांचा फार आवडता विषय आहे. कधी विद्यापीठाचं नामांतर, कधी गावा-शहराचं नामांतर, कधी रस्त्या-चौकाचं नामांतर, तर आता दादरच्या रेल्वे स्टेशनाचं नामांतर. नामांतर हि तर आपली परंपराच आहे. म्हणून आडनाव बदलून मी काही चूक करत नाहीये तर उलट आपली मराठी प्रथा बंद पडण्यापासून वाचवत आहे. शिवाय मॅनहॅटनकर या आडनावाने मराठी आणि मॅनहॅटन यांच्यात एक नवा सांस्कृतिक सेतू निर्माण होणार आहे हे तर सांगायलाच नको. सांग, होणार का या ऐतिहासिक क्षणाचा साक्षीदार?"

हा बुद्धिभेद ऐकून मला मात्र भोवळ आली होती.

Wednesday, August 24, 2011

राहिला दूर गाव माझा

राहिला दूर गाव माझा
मी असा का भरकटलो
श्वास इथे अन आत्मा तिकडे
खरे, असा मी का जगलो?

क्षण क्षणातून जगलो मी
का कण कणातून मी वधलो
नेत्र इथे अन अश्रू तिकडे
खरे, असा मी का रडलो?

नव्हता दुश्मन रणही नव्हते
दमून पुरता मी हरलो
हृदय इथे अन स्पंदन तिकडे
अरे असा मी का लढलो?

जावे फिरूनी कुशी गावच्या
साद गावची घुमत असे
उगव भास्करा रात्र ढळू दे
प्रभात मंगल पुन्हा दिसे.

Tuesday, February 1, 2011

जीवन

प्रवाहातल्या ओंडक्या
अश्रू कासले ढाळतोस?
पाणि तुझं ऐकणार नाही
धडपड कसली करतोस?

प्रवाहासोबत वाहन्याशिवाय
तुला आता पर्याय नाही
नदी-सागराच्या किनार्‍याशिवाय
तुला आता थारा नाही

किनार्‍याला लागल्यावर
खत तुझं वापरतील
ओंडक्या तुझ्या तनावर
वेली-फुलं बहरतील

त्रागा नको करुन घेऊ
प्रारब्ध त्याचं नाव आहे
प्रवाहासोबत जाण्यशिवाय
दुसरा काय पर्याय आहे?

Thursday, August 6, 2009

एक कर्मयोगी रामदास

बालवयापासून कौटुंबिक जबाबदार्‍या, काबाडकष्ट करून घेतलेले शिक्षण आणि पुढे नोकरी व एकत्रित कुटुंबासाठी वाहून घेतलेले जीवन हा आपल्या मध्यमवर्गीय कुटुंबप्रमुखाच्या जीवनाचा लेखाजोखा. यात कितीतरी मूक यातना, क्षणोक्षणी उराशी बाळगलेली परंतू कधीही पूर्ण न झालेली स्वप्ने, समाजाबरोबरच आप्तस्वकियांकडून झालेला मानसिक त्रास असा प्रचंड गाळ साचलेला असतो. या गाळात रुतून धीर खचलेल्या मनाने व क्षीण बनलेल्या शरीराने मग हा मध्यमवर्गी कुटूंब प्रमूख काळाशी तडजोडी करत उत्तर आयुष्याला खंगलेल्या अवस्थेत सामोरा जातो. त्यातही काही शारीरिक व्याधींचा ससेमिरा लागलेला असेल तर विचारायलाच नको. त्यात समाजही टिपण्ण्या टाकायला लागतो... "खूप कष्ट केलेत हो, आता थकलेत ते", "आता काय राहिलय? मुलं-मुली आपापल्या संसारात लागलेत. यांचं काम यांनी केलंय, आता सगळं भगवंताच्या हाती". आणि या अशा तिन्हीसांजेला कोणाला सुद्धा या पिकल्या पाणाच्या मनात राहून गेलेल्या स्वप्नांच्या ठाव-ठिकाणांची कल्पनाही नसते.

मात्र काही अपवाद असतात जे केवळ नातवंडासाठीच नव्हे तर पूर्ण समाजासाठीही आदर्श बनून जातात. थकलेल्या पंखात केवळ गरूडभरारी घेण्याची ताकदच नव्हे तर मनातही उमेद आहे हे ते सिद्ध करून दाखवतात. अशाच एका फिनिक्सला पाहण्याचे भाग्य मला लाभलेय, नव्हे त्यांच्या आशिर्वादाचा हातही माझ्या पाठीवरुन फिरला आहे. अशा या चिरतरुणाबद्दल लिहिणे हा सुद्धा माझे अहोभाग्यच.

दहा-पंधरा वर्षांपासून असंख्य व्याधिंनी त्रस्त असताना अन शरीर घराबाहेर पाऊल टाकायला साथ देत नसताना एखाद्या तरूण संशोधकाला सुद्धा थक्क करायला लावेल असे काही या व्यक्तिने केलय. या ऋषितुल्य व्यक्तिचं नाव उमाकंत रामदासी; आपल्या संस्कृतीनुसार माझ्यासाठी पितृतुल्य, माझे सासरे.

साधारण दहा-बारा वर्षापूर्वी मृत्यूशी झूंज देऊनही हा पठ्ठ्या सहिसलामत बाहेर आला. अजाराने शरीराकडून मुघली कर वसूल केला होता. शरीरात त्राण नसलं तरी मन मात्र अजूनही तरूणच होते. हे तरूण मन समाजासाठी काहीतरी करण्यासाठी जिद्दीने पेटून उठलेले होते. ज्या मातीत धर्म-संस्कृतीच्या रक्षणासाठी रामदास-शिवरायांपासून ते सावरकरांपर्यंत महान विभूती जन्माला आल्या त्या मातीत जन्माला येऊन किड्या-मुंगीसारखे जीवन जगणे या तरूण मनाला मान्य नव्हते. धर्म संस्कृतीसाठी काय करता येईल याच्या शोधात असताना त्यांना एक गोष्ट सापडली. बीड शहराच्या मध्यभागी बिंदूसरेच्या कडेवर एका मोठ्या उकीरड्यात आपल्या संस्कृतीचा एक मोठा वारसा नष्ट होत आहे हे लक्षात आले आणि तन-मन कामाला लागले.

From Misc_Photos


साधारण एक हजार वर्षापूर्वीच्या काही समाध्या, त्यावरील शिलालेख यांचा अभ्यास होऊ लागला. जवळपासच्या शहरातील इतिहासतज्ञ, अभ्यासक, पत्रकार तसेच शहरातील मदत करु शकतील अश्या व्यक्तिंना श्री. उमाकांतराव रामदासींचे फोन यायला लागले. पुरातन पुस्तकांची पाने चाळली जाऊ लागली. बघता बघता एका ऐतिहासिक वारशाला त्याचा हक्क मिळवून देण्यासाठी समाजधुरिणांची एक फौज कामाला लागली.

दाहाव्या व अकराव्या शतकात बीड शहरात एक महान ज्ञानी योगी रहात असत. ते दुसरे तिसरे कोणी नसून संत ज्ञानेश्वरांचे, मुक्ताबाईंचे अजोबा होत. त्यांची समाधी त्या उकीरड्याखाली सापडली. तिचे हे छायाचित्र.

From Misc_Photos


या संशोधनाला पुढे सरकार दरबारी मान्यता मिळाली. या चळवळीतले कार्यकर्ते, नेते व हौशा-नौशांनी मिळून या समाधिस्थळाला शहरातील इतर महान ऐतिहासिक स्थळांच्या पंक्तिमध्ये बसवण्यासाठी कार्यक्रमांची रीघ लावली.

From Misc_Photos


आता तेथे मुक्ताईंची पालखी पण त्यांच्या आजोबांच्या दर्शनासाठी थांबून जाऊ लागली आहे.

From Misc_Photos


आणि हे कार्य सफल झाल्याच्या आनंदात हा फिनिक्स आता नवीन भरारी घेण्याच्या विचारात आहे.
From Misc_Photos


------------------

या लेखावर अधिक प्रतिक्रिया मिसळपाव या संकेतस्थळावर आल्या आहेत. त्या वाचण्यासाठी येथे टिचकी मारा.

Wednesday, July 15, 2009

मनिष कुलकर्णी - २३ एप्रिल १९९९

Today I received an email from Manish which took me back by a decade. Here it is...

परवा नगरला गेलो होतो तेव्हा जुनी डायरी वाचत होतो. एका पानावर थांबलो. त्या पानावरचा मजकूर जसाच्या तसा देतोय. नवीन विरोधीनाम संवत्सराच्या अनंत शुभेच्छा!

"... स्नेहसंमेलनाचे वारे वाहू लागले. महाविद्यालयाची स्मरणिका काढायची असा भास्करने चंग बांधला होता. हो-नाही मनस्थितीत होतो कारण परिषदेचे (अभाविप) 'perspective' काढले तेव्हा खूप त्रास झाला होता. पण भास्करची इच्छा असल्याने मी त्रास घ्यायचे ठरवले. हळूहळू तयारी सुरु झाली. एखाद्या मोठ्या साहित्यिकाची मुलाखत असावी म्हणून आम्ही परिषदेमार्फत दमांशी (द. मा. मिरासदार) संपर्क केला. नशीब चांगले त्यांनी होकार पण दिला. मग काय, आनंदी आनंद गडे. गुढी पाडव्याच्या अदल्या दिवशी बुके सरांच्या कृपेने कॉलेजचे अडीच गांधीजी @ घेऊन आम्ही पुण्याला निघालो.
येताना आधी मौजला आलो. टिपिकल ग्रामिण मराठवाडी गाव. त्या वातावरणाला शोभेल असाच वाडा. अर्थात केन्डे गुरुजींचा वाडा म्हणून प्रसिद्ध. रात्रीचे जेवण छान अंगणात केले. आजी बरोबर मस्त गप्पा मारल्या. त्यांच्या लग्नात आमरसाचा बेत होता अन अंब्याचा रस करायला मोठा हौद तयार केला होता, आणि रस करण्याकरिता काही माणसे त्यात उतरली होती... या कल्पनेने मी तर उडालोच.** रात्री खूप वेळ गप्पा मारुन आम्ही झोपलो. तसे रात्रीच्या गप्पा ह्या मला आणि भास्करला काही नव्या नव्हत्या. 'प्रकाशगड', लक्ष्मी कॉलनी $$ ची गच्ची याची साक्षीदार आहे. अनेक रात्री आम्ही तिथे जागल्या, बहुतेक सर्व विषयांवर चर्चा करताना घालवल्या आहेत. असो.
सकाळी उठून आम्ही 'होल वावर इज आवर' उरकून आलो. येताना लिंबाचा डोहाळा आणला. केन्डे वाड्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे न्हाणीघर... बहुतेक जगातील सर्वांत मोठे बाथरुम हेच असावे. मी आजपर्यंत येवढ्या मोठ्या खोलीवजा बाथरुम मध्ये अंघोळ केली नव्हती. त्यामुळे अंघोळ न ठरता नव वर्षाचे पहिले शाही स्नान ठरले. मस्त आवरून आणि नाष्ता करुन आम्ही विवेकच्या लुनावरुन बीडला गेलो. येताना कनकालेश्वर, खंडेश्वरीच्या दीपमाळा... त्याही उंचीवर गप्पा मारल्या... शेवटी साईट पाहून आम्ही जेवायला घरी आलो. छानपैकी पुरणपोळ्यांचा अस्वाद घेतला. पुरणपोळ्या म्हणजे आमचा वीक-पॉईंट. यथेच्च भोजन करुन झाडाखाली अंगणात वामकुक्षी घेतली. नवहिंदूवर्षाच्या पहिल्या दिवशी मौजला मजा करुन अनंत आठवणी सोबत घेऊन संध्याकाळी आम्ही भास्करच्या आवडत्या गाडीने (ट्रक) नगरला निघालो....."
२३ एप्रिल १९९९

धन्यवाद!
मनिष मधुकरराव कुलकर्णी
---------------------
टीपः
@ (म्हणजे गांधीजींच्या प्रतिमेवाल्या नोटा)
** मनिष, एक सुधारणा... ही घटना त्या आजींच्या लग्नातली नव्हे तर त्यांच्या व्याह्यांच्या म्हणजे माझ्या अजोळच्या आजी अजोबांच्या लग्नातली आहे जी मौजच्या आजींनी सांगितली.
$$ प्रकाशगड म्हणजे अभाविपचे कार्यालय जेथे आम्ही रहायचो व जे श्री प्रकाश पाठक यांच्या कर्यकाळात बांधले गेले... त्याचे नामकरण आम्ही प्रकाशगड केले होते हे त्यांना कळाले असते तर आम्ही कदाचित फटके खाल्ले असते. असो.. प्रकाशभैय्यांची आठवण झाली की आजही भिती वाटायला लागते...

Tuesday, July 14, 2009

My Great Eye Opener!

God doesnt give what we want; He gives what we need!

Just three days back my mother, who brought me to this world, who was my whole world for more than a decade, who did everything to give me best possible education and upbringing, who put hundreds and hundreds of hours telling me stories of great heros, who wanted me to follow their path, was begging me one thing. She wanted to see me at least once a year as I had promised her before leaving for the US. That mother, who never asked me anything, was asking much much less than what she desevred from so called successful son.

And here I was having equations of my career through this bad times. I needed this project where we are working cut throat. I was thinking what would I do if I lose project in such bad times. This is the project I have got by sacrificing so many things. I am working so hard to make it go longer that I am swiching off my cell phone, too. What would happen if I ask for a leave! No no, I couldn't afford the project loss.

And there was He, laughing from the heavens.

Today my superviser called me for a meeting and gave me what I needed, not what I wanted. Among her words were, "dont pull yourself in a dark hole. You are best performer here. But just your timings are wrong. You came in and your project was put in for re-consideration...."

Now I am so greatful to the great Lord! I dont have to beg for leave now to go and meet my parents.

I dont know about other fellows who got the same message with me but I know what I am going to do... Aai, I am coming for you with no burden of joining date!

Monday, January 26, 2009

अमेरिकेत तीन आठवड्यात दहा लाख सूर्य नमस्कार!

अमेरिकेत मकर संक्रांतीपासून ते रथसप्तमी मर्यंत दहा लाख सूर्यनमस्कार घालण्यत येणार आहेत. न्यूयार्क सारख्या मोठमोठ्या शहरांत तसेच काही राज्यांत या दरम्यान योग-दिन साजरे होत आहेत. निमित्त आहे हिंदू स्वंयसेवक संघा या स्वंयसेवी संस्थेने आयोजित केलेल्या सूर्यनमस्कार यज्ञाचे.

हिंदू संस्कृतीने जगाला दिलेल्या अनेक मौल्यवान योगदानांपैकी एक महत्वाचे म्हणजे योग साधना. निरोगी शरीर व मनासाठी योगाभ्यासाला तोड नाही. अमेरिकेत सुद्धा योग साधनेबद्दल प्रचंड आकर्षण आहे व ते वाढतच आहे. तिथल्या प्रत्येक शहरांत योगा क्लासेसच्या नावावर अनेक संस्था भरभक्कम पैसा लाटत आहेत. हिंदू स्वयंसेवक संघ ही संस्था मात्र योगाचा लोकांना मोफत लाभ व्हावा म्हणून या सूर्यनमस्कार यज्ञाच्या रुपाने या वर्षी सलग तिसर्‍यांदा देशभर योगाचा प्रसार करत आहे. त्यात त्यांनी अमेरिकेतील इतरही अनेक संस्थांना सहभागी करून घेतले आहे. हिंदू जिथे जिथे जतो तिथे तिथे तो आपल्या ज्ञानाचा फायदा स्थानिक लोकांना करुन देऊन त्यांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी प्रयत्न करतो हे त्याचे एक उदाहरणच मानायला हवे.

सूर्यनमस्कारात पायाच्या बोटापासून ते मानेपर्यंत सर्व स्नायूंचा तसेच फुफ्फुसांचा व शरिरातील इतर आंतर्गत अवयवांचा व्यायाम होतो. अशा या योग पद्धतीचे महत्व पटवून देण्यासाठी या संस्थेने त्यांच्या स्वयंसेवकांच्या पुढाकाराने गावोवागी मंच स्थापन केले आहेत. दररोज अगदी दहा मिनिटांत सूर्यनमस्कार कसे करावेत, त्याचे फायदे काय हे समजाऊन देऊन लोकांना प्रव्रूत्त केले जात आहे. या अंतर्गत आयोजित केलेल्या योग मॅरेथॉन, सूर्यनमस्कार मॅरेथॉन यांना सुद्धा प्रत्येक स्तरातून उत्साहवर्धक प्रतिसाद मिळत आहे. त्यासाठी मार्गदर्शनपर माहितीपत्रके, व्हिडीओ, यांचीही मोफत व्यवस्था करण्यात आली आहे. ही माहिती त्यांच्या संकेतस्थळावर (वेबसाईट) सुद्धा ठेवण्यात आलेली आहे. प्रत्येक राज्यात गावोगावी लोकांनी वैयक्तिक वा सांघिक पद्धतीने सूर्यनमस्कार घालून त्याची नोंदणी संकेतस्थळावर करायची आहे.

अधिक माहितीसाठी www.hssus.org/sny या संकेतस्थळाला भेट द्या अथवा या sny@hssus.org विरोप (इमेल) पत्यावर संपर्क करा.

Tuesday, January 13, 2009

संक्रांतीच्या शुभेच्छा! (Happy Sankranti)

तुम्हा सर्वांना मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

संक्रांत म्हटलं की तीळ-गुळ, तिळाचे लाडू, तीळ लावलेल्या भाकरी, वाला-वांगी-पेरु-बोर वगैरे भाज्यांच्या रसरशीत व खमंग गावराण जेवणाचा अस्वाद, सुवासिनिंचे हळद-कुंकवाला एकमेकींकडे जाणे येणे, आवा लुटणे, नवीन सुगड्यात बोरे, चिंचा, उसाची कांडे भरुन त्यांची पुजा करणे, चिल्या-पिल्यांचे बोर न्हाण, पतंगांच्या भरार्‍या... ही सगळी लगबग डोळ्यासमोर येते.

मला मात्र एक गोष्टीची गंमत वाटते. आजकालच्या संक्रांतीची भेटकार्डे व शुभेच्छापंत्रांत तिळ-गुळाचा भरपूर उधो-उधो होतो. पण त्यासारख्याच किंबहुना त्याही पेक्षा महत्वाच्या सांस्कृतीक गोष्टींकडे मात्र आपण पाहिजे तेवढे लक्ष देत नाही. तेव्हा आपण आपल्या वाड-वडिलांकडून कळालेल्या काही पैलुंना येथे मांडू यात का?

आमच्या आजोबांनी तसेच आईने सहजपणे सांगितलेल्या तर निरिक्षणातून लक्षात आलेल्या या काही बाबी...



संक्रांतीपासून दिवस मोठा व्हायला लागतो. म्हणजेच उन्हाळ्याची चाहूल लागू लागते. हा काळ म्हणजे रबीच्या पिकांच्या काढणीचा, पारंपारिक फळांच्या बहराचा. शेतात ओंब्या, हुरडा अन टहाळ चापायचा, पेरुच्या बागांमधून हुंदडायचे, बोरा-चिंचा-कवट असा रानमेवा खुश्शाला गिळायचा... अन रात्रीच्या थंडीत शेकोटीच्या उबीने शाल पांघरुन गप्पा-टप्पा करत आंथरुन जवळ करायचे. अशा या आनंदाच्या काळात आपल्या पूर्वजांनी हा सण व त्यात करायच्या गेष्टी फार विचार करून नेमल्या.




या काळात आपल्याकडे हवा मंद वाहत असते. पाऊस नसतो तशी उघड्यावर उभे राहिल्याने उन्हाने अंगाची होरपळही होत नसते. म्हणूनच पतंग उडवायची मजा खरे तर याच मोसमात. रबीचा हंगाम हातात आल्याचा आनंदोतस्व साजरा करायला मग पतंगाचा पर्याय आहे की नाही मस्त?



लहान मुलांना सर्व प्रकारच्या पारंपारिक फळांची आवड लागावी तसेच रखरखीत उन्हाळा येण्यापूर्वी या सगळ्या फळांना खाऊन सर्वांची तब्येत चांगली व्हावी म्हणून लहान मुलांचे बोर नहाणाची प्रथा अस्तित्वात आणली. बोर नहाणात मुलांना मौज येते व ती ही फळे आनंदाने लपेटायला लागतात. त्याच बरोबर भाज्याही सर्वांनी खाव्यात हा ही संदेश द्यायचा होता. तर 'मला आमुक भाजी नाही आवडत' असे नखरे करणार्‍यांना सुद्धा नैवेद्याच्या-प्रसादाच्या नादाने का होईना पण डझनभर वेगवेगळ्या भाज्या एकत्र करून खायला लावण्यासाठी मिश्र भाजीचा दंडकही आणला गेला.

सुगडे (मातीचे नवे कोरे माठ/मडके) आणून त्यात शेतात असलेल्या ओंब्या, टहाळ, बोरे, चिंचा, वगैरे टाकून त्याची पुजा करायची. काही दिवसांनी या सुगड्यांत पाणी भरुन ठेवायचे. म्हणजे उन्हाळ्यापर्यंत या सुगड्यांचे पाझरणे थोडे कमी होऊन ती दैनंदिन वापरासाठी उपयोगात येतात. त्यात संक्रांतीच्या दिवशी रानमेवा व पिकांचे नमुने एक संकेत म्हणून भरुन ठेवायचे की देवा या सुगड्यांना उतरंडीमध्ये असेच भरलेले राहू दे. तसेच या सुगड्यांमध्ये भाज्या, विड्याची पाणे, साठवल्यास बरेच जास्त काळ टिकत. कदाचित तो संदेशही असावा.

आवा लुटण्याचा हा असाच एक अफलातून प्रकार. ताट, चमचे, वाट्या, बांगड्या अशा छोट्या-छोट्या भेटवस्तू हळदी-कुंकवासोबत सुवासिनी एकमेकिंना देतात. या सगळ्या कामाच्या नवनवीन वस्तू अनपेक्षित पणे घरात वापरायला मिळाल्याने त्यांना दररोजच्या कामात थोडा बदल व उत्साह जाणवत असावा. तसेच हातात आलेल्या पैशाने घरातल्या वापरासाठी नवीन वस्तू याव्यात. व्यापार उदीमही वाढावा. असाही दृष्टीकोन असवा असे वाटते. जाणकार अधिक माहिती देतीलच.

असा हा मकर संक्रांतीचा विषेश सांस्कृतिक सण तुम्ह सर्वांना आनंदाचा जावो.

टीप: हा लेख येथे पूर्वप्रसिद्ध केलेला आहे.

Tuesday, November 18, 2008

दर्शन भारत मातेचे (भाग २)

मुंबई-पुणे दृतगती मार्गावरुन पुण्याला वळसा घालून शिक्रापूर मार्गे अहमदनगर-बीड असा आमचा प्रवास सुरु झाला. अद्यापपर्यंत दृतगतीमार्गावर दोनवेळेला टोल भरला होता. पण वाचलेल्या वेळामुळे अन हा महामर्ग नसताना पूर्वीच्या मार्गावर अनेकदा तासन तास घालवल्याच्या आठवणी विसरलेल्या नसल्याने हा टोल भरताना काही वाटले नाही.

पुढे पुण्याच्या वळणरस्त्यावर असताना बंधू म्हणाला, "अण्णा, पुढच्या वळणावर काही तरी गडबड असणार आहे". मी चमकलोच.
"तुझा अध्यात्मातला अभ्यास चांगला आहे. पण तुला भविष्य कधिपासून कळायला लागले?" मी प्रश्न टाकला. तसे आम्ही त्या वळणापर्यंत पोचलो होतो. आणि काय आश्चर्य तेथे एक अपघात झालेला होता. वाईट वाटण्यापेक्षा मला खूप राग आला होता.

प्लेगच्या बातम्या पसरल्या होत्या तेव्हा शासनाने उंदीर मारण्यासाठी ठिकठिकाणी सापळे लावले असल्याचे ऐकून होतो. पण येथे तर सरकारी लोकांनी प्रत्यक्ष माणसांना मारण्यासाठीच सापळा लावला होता. रस्त्याच्या कडेला बांधकामासाठी एक खड्डा खोदलेला होता व बांधकामासाठी आणलेल्या वाळूचा भर हमरस्त्यात ढीग घातला होता. त्याच्या बाजूला अंधारात सूचना देण्यासाठी साधे पांढरे दगड सुद्धा टाकलेले नव्हते. रात्रीच्या प्रवासात समोरुन येणार्‍या गाड्यांच्या दिव्यांमुळे हा ढीग दिसने शक्यच नव्हते. बंधूला मघाशी काय म्हणायचे होते ते मला चांगलेच समजले होते. त्याचे ते भविष्य कोणा शेमड्या पोराने सुद्धा वर्तवले असते पण शासनाला दिसले नव्हते... पण राग आणून करणार काय? सुदैवाने बंधू काल रात्री यातून वाचला होता. मुंबईकडे येताना त्याच्या समोरची कार अचानक उजवीकडे वळून या ढिगार्‍याला वळसा घालून पुढे गेली व हे या ढिगार्‍यावर चढले म्हणे. गती कमी असल्याने हे वाचले. पण त्या अपघातात सापडलेले जे कोणी होते ते सुदैवी नव्हते बिचारे.

असो. आम्ही जीव मुठीत घेऊन, भगवंताचे नाव घेत पुढे निघालो.


अशा पद्धतीची रहदारी बघितली नाही असे नाही. पण मध्येच उगीच पोटात गोळा आल्यासारखे होत होते.

पुण्याहून जसजसे मराठवाड्याच्या जवळ जाऊ लागलो तसतसे उघडी-बोडकी शेतं जास्त दिसू लागली. जुलैचा महिना पण एप्रिल-मे प्रमाणं कोरडं वाटत होतं. नगर जिल्ह्यात हमरस्त्याच्या बाजूला शेतात एक वस्ती होती. तिथं ही मुलं क्रिकेट खेळताना दिसली म्हणून त्यांच्याशी थोड्या गप्पा केल्या. शेतीची उन्हाळ कामं पारंपारिक पद्धतीनं उरकलेली होती. आता पावसाची वाट पाहनं चालू होतं. अन काम नाही म्हणून दररोज दिवसभर क्रिकेट खेळतो असं त्यांचं म्हणनं होतं.



शेणापासून स्वयंपाकाचा गॅस तसेच विद्यूत बनवता येते हे त्या मुलांना सुद्धा ठाऊक होतं. तसे प्रयत्न सुद्धा तिथे केले गेले होते पण योग्य मर्गदर्शन नसल्याने ते फसले. काही लोकांनी तर म्हणे जमीनीत खड्डे न खणता शे-दोनशे खर्चून जमीनीवरच नकली बांधकाम करुन बायोगॅसच्या योजनेचे पैसे खाल्ले होते. त्या तरुणांना विचारले तुम्हाला कुणी खरोखर मार्गर्शन केले तर तुम्ही बायोगॅस यशस्वी कराल का तर ते सगळे फिदी-फिदी हसले. आम्ही समजायचे ते समजून पुढे निघालो.

नगरपासून पूर्वेला बीडकडे जाणार्‍या रस्त्यालगत काही किमी वर हा यादवकालीन बारव आहे. उत्सुकतेपोटी त्यात पाणी किती आहे हे पहायला गेलो आणि...


याच्या कडेला ती माणसं बसली आहेत ना, त्याखाली छोट्या-छोट्या खोल्या आहेत. त्या वाटसरुंच्या निवार्‍यासाठी बनवलेल्या आहेत. त्यांची आता वाट लागलेली आहे हा भाग अलहिदा. या बारवाच्या बाजूला एक मंदिर होते (बहुतेक महादेवाचे) जे मुसलमानी राजवटीत नष्ट झाले. त्याचे काही अवशेष या कोरड्या बारवात पहायला मिळाले. आता तिथे केवळ एक छोटेखानी मंदिर उरलेले आहे.
हे विदीर्ण करणारे चित्र पाहून पुढे निघालो पण तेवढ्यात ग्रिष्मातल्या सरी याव्यात तशी एक आनंदाची झुळूक मनाला स्पर्ष करुन गेली.

<दिंडी व्हिडीओ>

या दिंडीच्या जवळ जाताच आम्ही गाडी थांबवली व वारकरी होऊन विठ्ठल नामात क्षणभर मन मग्न झाले. दुर्दैवाने आमच्या वाटा वेगळ्या असल्यानं पुन्हा गाडीत येऊन बसलो अन बीडाकडं निघालो.

दहा वर्षापूर्वी होता तसाच दहा ठिकाणी हाडं दुखावणाराच होऊनही दहा ठिकाणी विनाकारण टोल दिल्यामुळं दहा पटीने महाग झालेला प्रवास संपवून शेवटी आम्ही आमच्या मौज या गावी पोचलो.



बालपणीच्या आमच्या सवंगड्याने सुरु केलेले आमच्या गावातले हे दुकान. अशी आणखी दोन दुकानं गावात आहेत.

अशी उदास, भकास चेहर्‍याची बक्कळ माणसं आमच्या दुष्काळी भागात दिसतात.

हा आमच्या गावचे पुढारी द्वारकादास डावकर यांचा वाडा. काँग्रेस व शेतकरी कामगार पक्षातून आत बाहेर उड्या मारण्यात, विधानसभा, पंचायत समित्या यांच्या निवडनुका लढण्यात अन मंत्री बनन्याची स्वप्नं बघण्यात हे साहेब एवढे मग्न असतात की वीज विकत घ्यायची असते हे माहित करुन घ्यायला त्यांना अद्याप वेळच मिळालेला नाही.

एकट्या बीड जिल्ह्यात विद्युत महामंडळाचे दर महिन्याला करोडो रुपयांचे नुकसान का होते त्याचे हे उत्तर.

----
क्रमशः

हा लेख मिसळपाव वर सुद्धा प्रसिद्ध केलेला आहे. त्यावरचे प्रतिसाद वाचण्यासाठी येते टिचकी मारा (क्लिक करा).

Monday, November 17, 2008

कनकालेश्वर - ऐतिहासिक मानबिंदू

औरंग्याने महाराष्ट्रातल्या वास्तव्यात हजारो मंदिरे उध्वस्त केली. त्यातली बरीच मशिदींमध्ये बदलवली गेली, काही नामशेष झाली, काही आजही डगडुगीच्या/जिर्नोद्धाराच्या प्रतिक्षेत आहेत तर थोडी पुन्हा नव्याने उभारी घेऊन उभी राहिली. त्यापैकी एक प्रसिद्ध मंदिर म्हणजे हे कनकालेश्वर...




बीड शहराच्या पूर्वेला बिंदूसरेच्या तिरावर असलेले हे महादेवाचे हजारो वर्षांपूर्वीचे मंदिर पुराणांमध्ये तसेच रामायणातही उल्लेखलेले आहे. काही पुराणांमध्ये परशुरामाने येथे महादेवाची स्थापना केली असा उल्लेख आहे. तर इतिहासकारांच्या मते हे किमान १००० ते १४०० वर्षे जुने असावे. याचे बांघकाम हेमाडपंथी स्वरुपातले आहे... केवळ दगडांवर दगड गुंफून हजारो वर्षे उभे असलेल्या या देवळाने केवळ ऊन, पाऊस, वारा यांचाच नव्हे तर मुसलमानी आक्रमकांच्या पहारी, हातोडे, तोफा, यांचाही सामना केला आहे.

या दुष्काळी/कोरड्या भागातही कोरडे न पडणार्‍या या तळ्याच्या मध्यभागी असलेल्या या देवळात जायला एक छोटा दगडी पूल आहे जो पावसाळ्यात पाण्याखाली असतो. त्यावरुन आत गेलो की हे प्रवेशद्वार दिसते.




अल्लाउद्दीन खिलजीचा मूळचा गुजराथ/राजस्थान या भागातला सेनापती महादेव कपूर ज्याचे धर्मांतर केल्यानंतर मलिक कपूर असे नामकरण करण्यात आले त्याने पहिल्यांदा या देवळावर आक्रमण केले. पुढे औरंग्याच्या कर्दनकाळी सैन्याने या मंदिरावर कमीत कमी २७ वेळा हल्ले केले. त्यात एकून एक सर्व मुर्ती भग्न केल्या गेल्या. हे मंदीर त्या नंतर बहुतेक वेळा हिंदूंसाठी बंदच होते. ते परत हिंदूंच्या हाती यायला १९४८ साल उजडावे लागले.

या देवळाच्या आत सर्व भिंतीवर देवदेवतांच्या सुबक व कोरीव भग्न मूर्ती त्या आक्रमकांच्या क्रौर्याची साक्ष आजही देतात.



गाभ्यार्‍याच्या छताचे मूळ कोरिवकाम सुदैवाने आजही सुरक्षित आहे. ते पाहताना मंत्रमुग्ध व्हायला होते. या देवळाला त्याच्या या श्रीमंतीमुळे/वैभवामुळे कनकालेश्वर हे नाव पडले. (कनक = सोने, सूवर्ण).



या मंदिराचे पुजारी कल्याण महाराज हे प्रसिद्ध समाजसेवक आहेत. त्यांच्या मते हे देऊळ स्वातंत्र्य मिळण्याच्या काळात जर हिंदूंनी मिळवले नसते तर याचेही बाबरी झाले असते. त्यांचे हे म्हणने किती वास्तववादी आहे याची प्रचिती याच शहरातील आणखी एक मंदीर (पद्मावती मंदीर) जे की आज एका विशाल मशिदीमध्ये रुपांतरीत झालेले आहे त्याकडे पाहून येते. तेथे मदरशे म्हणजे आतंकवादी तयार करण्याचे कारखाने मोठ्या प्रमाणात सुरू आहेत तर या कनकालेश्वर मंदिरात अनेक समाजोपयोगी उपक्रम हाती घेण्यात आलेले आहेत. जसे की या मागास भागातल्या ग्रामीण व गरीब कुटुंबातल्या लग्न कार्यांसाठी हे देऊळ अगदी वाजवी दराने दिले जाते, वगैरे.



येथे कर माझे दोन्ही जुळती.

जाता-जाता - दहावीच्या परिक्षेच्या काळात देवळाचा हा भाग माझी दिवसभराची अभ्यासाची खोली होता.

बहेर रणरणते ऊन असू देत पण येथे मात्र कसे थंड-थंड वाटे. बरेचदा अभ्यास सोडून मी या तळ्यातल्या रंगिबेरंगी माशांना पहात तर कधी कधी ते सुंदर कोरीव नक्षिकाम तासन तास न्यहाळत बसे.
कनकालेश्वराच्या या तळ्यात एक ते दोन फूट लांबीचे वेगवेगळ्या रंगाचे चमकदार मासे हे बच्चे कंपनीचे विषेश आकर्षण होते. पण या काही वर्षात ते मासे नष्ट झाल्याचे कळते. तसेच या तळ्यात गाळही खूप साचला आहे. लोक या तळ्यात गणपती विसर्जन करतात. तसेच निर्माल्यही फेकतात. ते थांबायला हवे नाहीतर हे तळेच नष्ट व्हायचे.

असे हे आमचे कनकालेश्वर मंदिर... आम्हा बीडकरांचे श्रद्धास्थान, आमच्या पूर्वजांच्या वैभवाचे, लढवय्येपणाचे प्रतिक... सध्या त्या वैभवशाली वारशाच्या वारसदारांकडून योग्य त्या काळजी अभावी एकटेच परिस्थितीशी झुंज देत उभे आहे.

या विषयावर मिसळपाव वर चर्चा चालू आहे. येथे क्लिक केल्यास वाचता येईल.

Tuesday, November 11, 2008

दर्शन भारत मातेचे

प्रत्येक वेळी भारतात जायचं म्हटलं की तो दिवस उजाडण्याची उक्तंठा लागून राहिलेली असते. विमानात बसल्यावर वाटतं की किती हळू हळू उडत आहे हा उडन खटारा! भारतात गेल्यावर काय काय करायचं याचे बेत मनात गर्दी करत असतात. घरी गेल्यावर दार कोण उघडेल. आई का भाऊ का वहिणी? आई-वडिलांच्या डोळ्यांच्या पानावलेल्या कडा, त्यांचे गोंजारणे, पाठीवरुन त्याच मायेने फिरणारा आजीच्या थरथरत्या हाताचा मायेचा स्पर्श, भावंडांच्या भेटीतला आनंद, मध्येच एखाद्या बहिनीचेही पानावलेले डोळे चोरुन पुसणे, "किती मोठी झाली आहे गं तू" असं आईचं तिच्या नातीला लाडानं बोलनं... मन अगदी अधीर होतं देशात पोहचण्यासाठी. तसच मागच्या भेटीतही झालं.

समोरच्या टिव्हीवरून हळू हळू युरोप पार करुन आखाताच्या पुढे सरकणारं विमान कधी एकदा मुंबईत पोचणार आणी कधी एकदा पवित्र मायभूमीचं दर्शन होणार असं झालं होतं. प्रवासात मनात अनेक विचार तरळत होते, आठवणी जाग्या होऊन जात होत्या. त्यापैकी एक डॉ. कलामांनी परदेशस्थित भारतीयांना उद्देशून केलेल्या भाषणाची. परदेशात असताना जसे काटेकोर नियमाचे पालन करता तसे भारतात आल्यावर सुध्दा का करत नाही या अब्दुल कलामांच्या प्रश्न वजा अवाहनाला यावेळी तंतोतंत पाळायचे असे अनाहुतपणे मनाने ठरवले. एरव्ही सुद्धा तसा मी नियमांचे पालन करतो पण यावेळी कटेकोर करायचे ठरवले.

शेवटी एकदाचं विमान मुंबईत उतरलं आणी आम्ही प्रवासी विमानतळात प्रवेश करु लागलो. दरवेळे प्रमाणे यावेळी सुद्धा नुतनीकरणाचं काम चालूच होतं. त्याचं ओंगळ प्रदर्शन व तिथला बुरसट वास आपण योग्य गावी आल्याची सुचना मेंदूपर्यंत पोचवून गेला. आम्ही सगळे दाटीवाटीनं बारीला लागलो. काही तासांपूर्वी युरोप-अमेरिकेतल्या विशाल व भव्य-दिव्य विमानतळात असणारे या चिमुकल्या विमानतळावर पोचलोच होतो तेवढ्यातच काहींच्या देशाच्या ओंगळपणाला लाखोल्या सुरु झाल्या. मला मात्र डोळ्यासमोर माझं घर, आई-वडिल, भावडं दिसत होती. काही तासांनी भाचे कंपनी "मामा मामा" करत आपल्या अंगा खांद्यावर उड्या मारत असतील या सुखाच्या कल्पनेत असलेल्या मनाला तेवढ्यात कोणाच्या तरी खेकसण्याने ताळ्यावर आणले. समोरच्या कुटुंबाचा खिडकीपाशी नंबर लागलेला होता.

"हे फॉर्म पासपोर्टात लावा अन मग द्या. शिकले सवरलेले आहेत म्हणे हे", त्या कुटुंबाचे सरकारी स्वागत कारकुनाने केले. त्या कुटुंबातल्या बापड्याने अज्ञेचे पालन करुन पुन्हा पारपत्रांचा गठ्ठा टेबलावर ठेवला. आपल्याला अत्यंत महत्वाचे वाटणारे पारपात्र म्हणजे या कारकुनांना किराणा दुकानातल्या रद्दीसमान आहे याची जाणीव आपल्याला व्हावी म्हणून की काय ठप्पा मारण्यापूर्वी त्याने ते पारपत्र अगोदर उलटे दुमडले व मग सरळ केले. एव्हाना पारपत्र धारकाचा जीव केविलवाना झालेला होता. तितक्यात दुसरे पारपत्र उघडून त्याने पुन्हा एक षटकार मारला.

"तुमची बायको अगोदरची का मुलगा?" कारकूनाचा प्रश्न न उमगलेला बाप्या म्हणाला, "म्हणजे?"
"अहो, बायकोचा पसपोर्ट मुलांच्या अगोदर लावायचा असतो. हॅ काय हे!" असे कुरकुरत कारकूनाने तो गठ्ठा परत त्या बाप्याकडे सरवला, "क्रमाने लाऊन द्या पुन्हा"... त्या बाप्याच्या चेहर्‍यावरचा संताप आता स्पष्ट दिसत असतो. ठप्पे लावण्यासाठी क्रमाची काय गरज? बरे उरलेली दोन पारपत्रे कोणाची आहेत हे समोरच्या कुटुंबाकडे पाहून शेंबड्या पोरानेही सांगितले असते. मग असा हेकटपणा का? माझ्यासारख्या बघ्यांना त्या कारकूनाच्या वागण्याने संभ्रमात टाकले. तसे मी आपले पारपत्र व कागदपत्रे व्यवस्थित क्रमाने लावलेली आहेत याची खात्री करुन घेतली. आम्हाला मात्र येथे नशिबाने साथ दिली व आम्ही त्या कारकूनाचे काही ऐकून न घेता आपले काम उरकते झालो.

आता पुढचा टप्पा. आपले सामान कुठे मिळणार म्हणून काही प्रवासी उगीच कुठे दिशादर्शक वा माहिती फलक आहेत का हे शोधत असल्यासारखे दिसत होते. तर काही जन "काय वेडे हे? अजून अमेरिकेतच आहोत का काय असं वाटतय वाटतं ह्यांना", अशा भावनांनी जमिनीवर उतरलेले असावेत असे वाटत होते. कारण ते बॅगा कुठे मिळणार याची देशी पद्धतीने चौकशी करत होते. दरम्यान गणवेशधारी विमानतळ कर्मचार्‍यांनी मला एव्हाना चार-पाच वेळा हटकले होते, "साठ डॉलर द्या, तुमच्या बॅगा काढून देतो. कितीही सामन आसू द्या साहेब... कॅमेरे, डिव्हिडी... आगदी बाहेर पोचवतो. बरं चला चाळीस द्या."

"अरे बाबा माझ्याकडं खरच काही नाहीये. तुम्ही सोडा मला", असे म्हणत मी माझे सामान घेऊन सगळे सोपस्कर करीत बाहेर आलो. सही सलामत बाहेर आल्यावर मनात उगीच विजयी भावना उत्पन्न झाल्या.

गाडीकडे जाताना मी काहीतरी शोधतो आहे हे आमच्या ड्रायवर ने हेरले. "साहेब, चहा शोधताय का मुतारी?" त्याने सरळ प्रश्न विचारल्यावर त्याला मी खिशातून चिंगमची रिकामी बेगडं काढून दाखवली. "मघाशी रांगेत असताना चिंगम चघळायला काढलं त्याची टरफरलं (बेगड) टाकण्यासाठी केव्हाची कचरापेटी शोधतोय पण सापडतच नाही", असे सांगितल्यावर मिश्किल हसत तो म्हणाला, "आना इकडं". अन क्षणार्धात त्याने तो कचरा माझ्या हातातून घेऊन रस्त्याच्या कडेला फेकला सुद्धा.

"कलाम सर, माफ करा. पहिली चूक. पुढच्या वेळी आम्ही कचरा कचरापेटीतच टाकू हो, पण ती आहे कुठं?" असा प्रश्न मनातल्या मनात कलाम साहेबांना विचारत गाडीपाशी पोचलो. दरम्यान गाडीत न बसल्याने एक मोठी बॅग गाडीच्या टपावर विराजमान झाली होती. आमची दिंडी गावाकडे निघाली.

तोच अंधेरी-कुर्ला मार्ग. उसाचा रस प्यायचो ती रसवंतीची जागा, ते वड्याचे गाडे, मित्राचा छोटेखानी कारखाना असलेली अरूंद बोळ अशा अनेक ओळखीच्या खुना न्यहाळत मुंबईच्या बाहेर पडलो.

"ये ती बॅग खाली काढून दाखव", नाक्यावरच्या हवालदाराने आमच्या ड्रायवरला फर्मान सोडले. बॅगा उघडून बघण्या अगोदर हवालदाराने मला विचारले, "ओ, काही सामान नसेल तर उगीच कशाला बॅगा उचकायला लावता?"
"तुमच्या कामात मी कशाला अडथळा आणू?" या माझ्या प्रश्नावर साहेबाची स्वारी जरा नाराज झालेली दिसली.
"मग सगळ्या बॅगा तिथं चौकीपशी घेऊन चला", हवालदारानं आदेश सोडला.
"भाऊंना फोन करु. म्हणजे इथं वेळ जाणार नाही", लहान बंधुने सल्ला दिला. पण कलाम सरांना दिलेल्या वचनामुळे मी त्या सल्ल्याला न बधता हवालदाराला सगळे सामान उचकटून टाकण्याची संधी दिली.
"या कंपूटरची पवती कुठं आहे?" काहीतरी सापडल्यामुळे त्याला आनंद झाला होता. पावती दाखवली.
"पावती तर ३ वर्षे जुनी आहे. याचीच कशावरून?", हवालदार त्याचे काम इमान ऐतबारे करत होता. म्हटलं संगणक बघून खात्री करुन घे. तर म्हणतो, "ते तपासायला तुमचा कंपूटर इथं जमा करुन घ्यावा लागेल."
म्हटलं हा काय कायदा आहे बुवा. तर तेच फिल्मी उत्तर मिळाले की आम्हाला कायद्याची भाषा शिकवू नका वगैरे. म्हटलं ठीक आहे. कोणत्या कायद्यानं जमा करायचा आहे ते पावतीवर लिहून द्या. मी तो न्यायला पुन्हा येईन. तर त्यावर हवालदार साहेब म्हणाले, "तुम्हाला ही तपासणी होईपर्यंत इथेच थांबावे लागेल".

मी पण मग निवांत उभा राहिलो. पुन्हा त्या हवालदाराला थोडा आनंद झाला. आता कॅमेरा सापडला होता. त्याचीही पावती दाखवली. पावत्यावरुन गिर्‍हाईक परदेशातून आलं आहे याची जाणिव साहेबाला झालेली होती. सामानात बाकी काही सापडले नाही. तसा पाच्-दहा मिनिटात दुसरा गणवेशात नसलेला त्याचा सहकारी म्हणाला, "काय साहेब, दोन्-चारशे द्यायचे. निघायचं. उगं कशाला टाइम पास करता फॉरेनवून आल्या आल्या". त्यावर काहीही प्रतिक्रिया न देता मी तसाच उभा होतो. शेवटी त्यांनी कंटाळून आम्हाला तिथून निघण्यास सांगितले. तशी पडत्या फळाची अज्ञा समजून आम्ही पण निघालो. वाटले चला सगळे आडथळे पार पडले. आता सरळ गावी जाऊ.

पण कदाचित नशीब म्हणत होते. ये तो अभी शुरुवात है, आगे आगे देखो होता है क्या...

क्रमशः

वा लेखावर मिसळपाव वर भरपूर व गरमागरम चर्चा चालू आहे. ती पाहण्यासाठी येथे टिचकी मारा (क्लिक करा).

सेवाभावी (भाग १)

भाऊसाहेबांचा पंधरा वर्षाचा दबदबा मोडीत काढून अशातच मिसरुड फुटलेला तरणाबांड गोकूळ सरपंच झाला. चांगलं कमावलेलं शरीर, *सटीच्या जत्रात मागच्या पाच दहा वर्षात हमखास कुस्त्या मारलेल्या गोकूळचं बोलणं मोठं भारदस्त पण लाघवी. कुस्तिच्या आखाड्यात तसेच कबड्डीच्या संघात खास दोस्त बनलेले त्याचे मित्र ग्राम पंचायतीत उर्वरीत गटांमधून निवडून आणलेले. आठ पैकी सात जागा घेऊन पॅनलनं भाऊसाहेबाला चांगलाच लोळवला होता. आता गावालाही या तरण्या पोरांकडून चांगल्या अपेक्षा होत्या. तशी गावात ग्रामसभेची दंवंडी झाली.

"आरं शिवा, हे ग्रामसभा काय हाय रं?", तमाकू चोळत चोळत घरातून बाहेर पडत नानांनी ग्राम पंचायतीवर निवडून आलेल्या आपल्या लेकाला प्रश्न टाकला.
"नाना, गावातल्या सगळ्या लोकांनी मिळून ठरवायचं आपल्याला काय काय करायचं ते. आन मग आमी गोकूळसंग जाऊन तहसीलमधून त्या कामाच्या मंजूर्‍या आणायच्या," शिवाने उत्साहाने उत्तर दिले.

या नव्या आणी हव्या हव्या बदलाने सगळेच गावकरी आनंदले होते.

"खंडोबाच्या तसंच गावातल्या सगळ्या वडीलधार्‍या मंडळींच्या आशिर्वादानं आन संवगंड्यांच्या प्रयत्नानं आपण आज आपल्या गावात इतिहास घडवलाय", नवीन सरपंच गावाकर्‍यांना सांगत होता, "आजपर्यंत ह्या अशा ग्रामसभा झाल्याचं कुणी कधी बघितलय का? नाही. कारन ह्या सभा व्हायच्या त्या आपल्या भाऊसाहेबांच्या चमच्यांच्या दप्तरात. तर आता बोला मंडळी आपल्याला काय सुधारणा करायच्या आहेत येत्या वर्षात?"

सुरुवातीला संकोच कराणारे गाववाले एकाने सुरु करताच एका नंतर एक बोलू लागले. कोणी म्हणत होता आधी बोरेवेल घेऊन दोन्-चार हापशे बसवून पाण्याचा प्रश्न सोडवायला हवा तर कोणाला आपल्या घराच्या बाजूची हगणदारी हटवायची होती तर कोणाला पाटाच्या पाण्याच्या आळी-पाळीत आपल्या गावचा नंबर आधी लावायचा होता. पण पुन्हा सगळे शांत झाले ते शांताबाईच्या मागणीवर, "मपल्या धोंट्याचा बाप मपली रोजंदारी उचलून दररोज ढुंगण उताणा करुन बेंदाडात पडतोय. गोकूळा, बा आता तूच सोडव मला ह्याच्यातून. एक तर हातभट्टी बंद कर न्हायतर प्यानार्‍यायला उचलून कुटं तरी गाडून ये".
धोंड्याच्या बापाप्रमाणे पिण्याची सवय असणार्‍या सर्व जणांच्या चेहर्‍यांवरचा उत्साह येव्हाणा मावळला होता.

"शांता काकी म्हणती ते बराबर हाये पण तिचं ऐकलं तर समदे पिदडे आपल्या विरोधात जातेल", रमेश शिवाच्या कानात कुजबुजला.

"ठीकय मंडळी, आता हे सगळेच विषय घेऊन आमी सगळे सदस्य तहसीलात जातो. एक एक करुन सगळ्याच गोष्टी करु आपण. पण जरा धीर धरा", गोकूळने वेळ मारुन घेतली अन सभा पण आटोपती घेतली.

आता ग्राम पंचायतीच्या आठ पत्र्याच्या त्या उजाड कार्यालयात नवनिर्वाचित ग्राम पंचायत सदस्यांव्यतिरिक्त भिंतीवर लटकलेले गांधी आणि नेहरु ते काय उरले होते. बाकी ग्रामस्थांनी आपापल्या शेताकडे, गुराढोरांकडे आपला मोर्चा वळवला होता.

"गोकूळ, आपल्यला सालाकाठ किती फंड मिळणार हाये? आन त्याच्यात हे सगळं कसं भागणारे? आन मर्दा, आपलं ते सेवाभावी संस्थेचं कधी सुरु करणार?" रमेशला काही केल्या हे प्रश्न पोटात ठेवणे भाग नव्हते.

"जरा चड्डीत र्‍हा ना भौ! बुळकांडी लागल्यागत यवढा कामून घायी करायला तू?" शिवानं त्याच्या भाषेत प्रेमाचा सल्ला दिला.

"आरं गड्या शिवा, रम्या मनतोय ते पन बराबर हाये. आपण आतापसून ठरविलं तरच हे जमणार हाये. नाईतर पाच वर्षे कसे निघून जातेन कळायचे बी न्हाईत," गोकूळने दूरवच्या पिंपळाच्या उंच शेंड्याकडे बघत शिवाला बुचकळ्यात टाकले.

"रम्या, तू एक काम कर. मी तुला गायकवाड सायबानी दिल्याले पॉम्प्लेट देतो. त्याच्यात सरकारी योजना आन त्याला मिळणारे फंड ह्यांची रितसर लिश्ट हाये. त्या योजना आपल्याला कशा महत्वाच्या हायेत हे तू एका कागदावर लिहून काड. आन मग आपण संस्था रजिस्टर करायचा फार्स उरकून घेऊ." रमेशला त्याच्या आवडीचे काम देऊन गोकूळ आता शिवाकडं वळला, "गड्या शिवा, तुला गावात लयी सज्जन मानत्येत. आन तू बी तसा हाईस. तवा तू कनाय हे हापशे, हाणदारी, दारु भट्टी असल्या गोष्टीत लक्ष घाल. उपसरंच हायेस लेका तू."

"मंजे तुमी सगळे गावचे काम करणारे सज्जन आन मी मंजे संस्था टाकून तिच्यात चरायला सोडल्याला कठाळ्या व्हय रं? मायला म्हंजे पुडच्या टायमाला माझा पत्ता कट करायचा हाय का काय तुमा दोघांना," रम्यानं बरोबर हेरलं होतं. तसा गोकूळ त्याच्या खांद्यावर हात टाकत म्हणाला, "आरं पाच वर्षात तू संस्था टाकून दुसरा भाऊसाहेब झालास तर लोकं तुला निवडून थोडेच देणार हायेत. तवा तुझ्या एखाद्या भावाला तिकीट देऊ. आता रेंद्यात हात घालायचा मनल्यावर जरा लांब र्‍हावा लागन का न्हाई. पन मनून आपन सगळ्यांनी तेच केलं तर कसं जमायचं? आन तूच तर मनीत व्हतास की आपल्याला एक टर्म दिली तरी बास पण संस्था काढाय मिळाली मंजी झालं. काय बराबर का न्हाई?"


क्रमशः

टीप - ही कथा सत्य घटनेवर आधारित असली तरी काल्पनिक आहे.
*सट: चंपाषष्ठी. खंडोबची जत्रा असते या दिवशी.


टीप:
ही कथा येथे पूर्वप्रकाशित केलेली आहे.

खपली

रुतलेल्या सहस्त्र जखमा
मी सांभाळतो उराशी
रुदनाचे सोयर तुटले
मज खंत ना जराशी

आक्रोश ना कदापी
ना द्रोह जीवनाशी
अजुनी सजीव आहे
ना राग हा तुझ्याशी

गाऊ नको वॄथा तू
माझी मलाच गाणी
वांझोट्या स्वप्नांनीही
मानले रिक्त हे पाणी

जा सोड इथेच आता
चल मोह पाश तोडू
झेपेना स्पर्ष हताचा
खपली नकोस काढू

टीप : ही रचना येथे पूर्वप्रसिद्ध केलेली आहे.

Tuesday, November 4, 2008

फ्वॉरेन रिटर्नचा समाचार!!

भारतातल्या काही मित्रांकडून मागच्या ३-४ वर्षात बरेचदा एक अजब इमेल आलेला. म्हटलं एकदा त्याच्यावर काय ते वैयक्तिक मत येथे मांडून ठेवावे व आला इमेल की पाठव हा दुवा हा मार्ग अवलंबावा. कोणी तरी अमेरिकेतून भारतात गेला आणि त्याचे कोणीतरी निरिक्षण करुन २१ मुद्धे तयार केले. तो फ्वॉरेन रिटर्न अतिशयोक्तिने वागत होता की हे मुद्दे लिहिणारा हे ते दोघे वा साक्षात देवच जाणो. बरेच मुद्दे केवळ pure exaggeration आहेत. तर काही गंमतीशीर आहेत.

21. Tries to use Credit Card in road side Hotel.
च्या मारी, कोण रे तो श्याणा!

20. Drinks and carries Mineral Water and always speaks of Health. (proving to be very health conscious).
आम्ही तर बॉ रस्त्याच्या कडेला पावभाजी, पाणीपुर्‍या खाल्ल्या. पण या मुद्यात दम आहे बरं का मंडळी. अमेरिकेत बरेच दिवर राहुन भारतात गेल्यावर जाम अजारी पडणारी अनेक मुले मी पाहिले आहेत. माझ्या पोरीला सुद्धा किडणी इन्फेक्शन झाले होते. हो, तिला आम्ही मिनरल पाण्याच्या बाटल्या अथवा उकळवलेले पाणीच दिले तरीही. डॉक्टर म्हणाले की हवेत असणार्‍या प्रदुषित धुळीमुळे व त्याची मुलांना सवय नसल्याने हे होतेच होते. तेव्हा एखाद्याच्या तब्येतीला झेपत नसेल तर त्याला उगीच दाताड काढण्याचा मुर्खपणा आम्ही तरी टाळतो.

19. Sprays DEO such so that he doesn't need to take bath.
काही तरीच!!

18. Sneezes and says 'Excuse me'.
अमेरिकेत आल्यावर मला जाणवलेल्या शिष्टाचारातली ही एक गोष्ट. चालताना चुकुन समोरासमोर आल्यावर भारतात "च्यायला दिसत नाही का" हे ऐकणे जसे सामान्य आहे तसेच किंबहुना त्याहुनही जास्त सामान्य "उप्स, आय ऍम सॉर्री" अथवा "Excuse me" हे ऐकणे सामान्य आहे. आणि काही कालावधी नंतर समाजातून अशा सवयी आपल्यात नेहमीच येत असतात. ही सवय वाईट नाही व हिला समांतर असा शिष्टाचार मराठीत नाही. आम्ही शिंक आल्यावर "श्री राम" अथवा "विठ्ठला, पांडुरंगा" अथवा केवळ "देवा" असे म्हणतो.

17. या सतराव्या मुद्यातील खाली दिलेल्यापैकी काही गोष्टि अतिशय सामान्य आहेत तर काहींमध्ये लक्ष देण्यासारखे आहे. (पुन्हा एकदा - ज्या अतिशयोक्ति आहेत त्यांना आम्ही फाट्यावर मारतो).

Says "Hey" instead of "Hi".
आम्ही हे दोन्हीही वापरत नाही. अमेरिकन लोकांशी वा कार्यालयीन कामांबद्दल बोलताना आम्ही लोकांना "हेलो" म्हणतो तर देशी बांधवांना "नमस्कार्"च म्हणतो. गंमत म्हणजे ज्या ज्या मित्रांनी हा इमेल मला पाठवला ते मात्र आवर्जुन "Hey" अथवा "Hi" म्हणतात असा अनुभव आहे. :)

Says "Yogurt" instead of "Curds".
अमेरिकेत सहसा योगर्टच मिळते. त्याला कर्ड म्हणने चूक आहे. तसेच भारतात योगर्ट म्हणने हा शुद्ध गाढवपणा आहे. अशा गाढवांच्या ढुंगणावर लाता माराव्यात ;)

Says "Cab" instead of "Taxi".
हे दोन्ही शब्द भारतात तसेच अमेरिकेत आलटून पालटून वापरले जातान मी पाहिले आहेत. तेव्हा या मुद्द्यांमध्ये याचा उल्लेख करणाराच गाढव म्हणावा लागेल.

Says "Candy" instead of "Chocolate".
उलट भारतातच गोळीला सुद्धा चॉकलेट म्हणताना पाहिले आहे. कँडी आणी चॉकलेट यांचा वापर विशिष्ट पदार्थांसाठी होतो ही माहिती हे मुद्दे लिहिणार्‍या आडाण्याला नसावी असे दिसते. स्वतःचे ज्ञान पाजळायचे अन दुसरे काय?

Says "Oh" instead of "Zero", (for 704, says Seven Oh Four Instead of Seven Zero Four)
Says "Cookie" instead of "Biscuit".
पुन्हा तेच. वरील दोन्ही मुद्द्यांशी समांतर.

Says "Free Way" instead of "Highway".
अमेरिकेत हायवे वेगवेगळ्या प्रकारचे असतात. बहुसंख्य हायवे हे फ्रिवे प्रकारातले असतात ज्यांवर सिग्नल नसतो तसेच काही कर द्यावा लागत नाही. बाकी टोलवे, बेल्टवे (रिंग रोड) , वगैरे असतात. फ्रीवे शन्दाचा वापर हा सवयीचा परिणाम असावा. अर्थात आमच्या बाबतीत तसे होत नाही. भारतातले बरेच हायवे हे फ्रि वे प्रकारातले आहेत. मुंबई-पुणे हायवे चा उल्लेख मात्र एक्सप्रेसवे असा होतो. त्यात अक्षेप घेण्यासारखे ते काय?

Says "Got To Go" instead of "Have To Go".
पुन्हा लेखकाच्या बौद्धिक दिवाळखोरिचा नमुना.

16. Doesn't forget to crib about air pollution. Keeps cribbing every time he steps out.
भारतीय माणूस अंमळ बडबडा आहे. त्याच्या मनात जास्त काही रहात नाही. भारतात रहातात ते काय प्रदुषनाबद्दल ओरडत नाहीत? भारता पेक्षा कितीतरी पटीने जास्त पेट्रोलियम पदार्थ, प्लास्टिक, अशा प्रदुषणकारी वस्तू वापरुनही अमेरिकेत प्रथमदर्शनी कोठेच प्रदुषण दिसत नाही. तेव्हा आपल्या भावना जास्त प्रकर्षाने प्रकट होतात असे वाटते. अर्थात काही महानग स्वतः काही करुन दाखवण्यापेक्षा आपल्या देशाचा नावाने बोंबा मारण्यातच धन्यता मानतात हे सुद्धा मन्य.

15. Says all the distances in Miles (Not in KiloMeters), and counts in Millions.(Not in Lakhs)
अमेरिकेत आल्यावर काही दिवस मैलांचा वापर कसासा वाटतो. पण नंतर सवय पडून जाते. अर्थात हीच सवय पुढे भारतात गेल्यावर सुरु ठेवण्याची गरज नाही. काही सवंग लोक जर मुद्धामहुन तसे करत असतील त्यांची कीव करावी. काय म्हणता?

14. Tries to figure all the prices in Dollars as far as possible (but deep down the heart multiplies by 43 times).
हे मात्र काहितरीच. मला तरी भारत भेटीत रुपये वापरताना डॉलरचा विचारही डोक्यात येत नाही. हो मात्र अमेरिकेत बरेचदा रुपयांचा विचार येतो. जर हे कोणी मान्य करत नसेल तर पुन्हा त्याच्या सवंगपणाची कीव करावी.

13. Tries to see the % of fat on the cover of a milk pocket.
अमेरिकेत बरेच वर्षे राहिल्यावर या बाबतीत थोडाफार फरक होणारच म्हणा. जर तुम्ही डोळस असाल तर टिव्हीवरच्या जाहिराती वा दुकानात आकर्षक पद्धतीने ठेवलेले व त्यातल्या फॅट मधील प्रमाणानुसार वेगवेगळे केलेले पदार्थ तुम्ही नजरेआड करु शकता काय? आता हेच पहा, तुम्हाला दूध आणायचे आहे. दुकानात विटॅमिन डी वाले होल दूध, एक टक्का, दोन टक्का वा अगदीच फॅट नसलेले दूध पुन्हा ते ही साधारण वा ओर्गॅनिक असे विभागून ठेवलेले असते. अमेरिकेत प्रत्येक खाद्य पदार्थावर त्यात काय आहे व ते कशापासून बनवलेले आहे हे लिहिलेले असने आवश्यक असते. आम्ही सुद्धा आता सगळ्या पदार्थांवरची ही माहिती वाचून मगच खरेदी करतो. काय सांगा पुजेच्या प्रसादासाठी आणलेल्या एखाद्या पदार्थात मांस असेल तर! असो. अशा वातावरणात काही वर्षे राहिल्यावर सहजच ही सवय लागून जाते. पण भारतात गेल्यावर आम्ही आपसूकच भारतातल्या पद्धती नुसार खरेदी करतो.
जे परिस्थिनुरुप रहात नाहीत त्यांच्यात व बिजिंगला बर्फ पडल्यावर कोलकत्यात कोट घालुन बसणार्‍या लाल भाईंमध्ये मला तरी काही फरक वाटत नाही.

12. When need to say Z (zed), never says Z (Zed), repeats "Zee" several times, if the other person unable to get, then says X, Y, Zee (but never says Zed).
पुन्हा हे काहितरीच सवंग. आम्ही अशा वागणार्‍यांना फाट्यावर मारतो.

11. Writes date as MM/DD/YYYY & on watching traditional DD/MM/YYYY, says "Oh! British Style!!!!"
यातला अर्धा भाग सत्य आहे. अमेरिकेत आल्यावर मी सवयी नुसार सुरुवातीला बरेचदा DD/MM/YYYY मध्ये तारखा लिहिल्या आहेत. भारतात गेल्यावर बरेचदा याच्या उलट्या चुका होतात. पण "Oh! British Style!!!!" हे म्हणजे काहितरीच... अतिशयोक्ती!!

10. Makes fun of Indian Standard Time and Indian Road Conditions.
च्यायला म्हणजे अमेरिकेत जसे घड्याळाच्या काट्यावरच राहतात हे. इतक्या वर्षात एकाही भारतीय (वैयक्तिक वा सामाजिक) कार्यक्रमात सगळे वेळेवर आलेले मी तरी पाहिले नाहीत. आपला भारतीय प्रमाणवेळेचा प्रकार येथे पण चालू असतो. जर कोणी अशा शानपट्ट्या मारल्या तर त्याला फाट्यावर मारावे.
रस्त्यांबद्दल बोलायचे तर भारतात राहणारे काय कमी बोंबलतात? रस्ते अंमळ खराब आहेतच देशात.

9. Even after 2 months, complaints about "Jet Lag".
8. Avoids eating more chili (hot) stuff.
च्यायला. काय पण काय? निव्वळ फालतू अतिशयोक्ती आहेत या.

7. Tries to drink "Diet Coke", instead of Normal Coke.
आम्ही तर बॉ पाणिच पितो.

6. Tries to complain about any thing in India as if he is experiencing it for the first time.
लय वैतागलेला दिसतोय बॉ. पण हे मुद्दे लिहिणार्‍या शान्याला म्हणाव येकदा मला येऊन भेट.

5. Pronounces "schedule" as "skejule", and "module" as "Mojule".
आम्ही आपले मर्‍हाटीतूनच बोलतो. कसं? आन जर विंग्रजी फंडे मारायचे असले तरी आपल्य शिवराळ टोन मध्येच घेतो लपेटुन.

4. Looks suspiciously towards Hotel/Dhaba food.
आम्ही आशांना फाट्यावर मारतो. अन ढाब्यावर मस्तपैकी बुक्कीने कांदा फोडून जेवतो व वरती लस्सी मारुन निवांत ढेकर काढतो. ज्यांना याची लाज वाटते त्यांना त्यांच्या आय्-बापाची बी वाटत आसल.

3. From the luggage bag, does not remove the stickers of Airways by which he traveled back to India, even after 4 months of arrival.
ज्यांना आपला ओला टॉवेल खुर्चीवरून दोन्-दोन दिवस उचलायचा कळत नाही अशा आळशी माणसांना त्यांच्या बॅगवर लोंबळणारा तो टॅग काढायचा समजला तर सूर्य पश्चिमेला नाही का उगवणार? आळशी लोकांचा गुण तो. सगळ्यांना का चिटकवता हा टॅग?

2. Takes the cabin luggage bag to short visits in India, tries to roll the bag on Indian Roads.
हा हा हा... हे मात्र अतिच. अंमळ मजा आली वाचुन.

1. Tries to begin conversation with "In US ...." or "When I was in US..."
इच्छा असुनही पुन्हा युयस ला जायला जमणार नसेल तर त्या आठवणीवर जीवन काढाव्या लागणार्‍या अतृप्त आत्म्याचे लक्षण आहे हे. अथवा अमेरिकेत जाऊन आलो म्हणजे फार बाजीराव झालो असे समजून आर्ध्या हळकुंडात पिवळे होणार्‍यांचे.

बाकी वाचुन अंमळ मजा आली. ज्याने कोणी हे मुद्दे लिहिले त्याची मळमळ पोचली. त्याच्या अशांत आत्म्याला शांती लाभो हीच प्रार्थणा! ;)

Thursday, October 23, 2008

Fall colors on the way

या लेखाची मूळ मराठी प्रत पाहण्यासाठी
येथे टिचकी मारा (क्लिक करा).

Every season is a festival. But the most I like in New England is foliage. As the month of September comes close to end, lavish green nature starts changing colors to fluorescent yellow and red and you just keep watching while it is all colorful around you. Many people flock in to this area, specially New Hampshire. But this fall, I decided to appreciate local fall colors in Connecticut. These are some of the pictures I took on the way and back from my work to home.

As we head out from home, we are greeted by these beautiful colors around our home in the morning...


On the freeway, one feels as if these trees on either side are competing in a beauty contest...


And what could be the better reward than this to see the street names at an intersection?


Would you feel tired of driving on such a beautiful way? Never!


You are signal? No worries, just look beside and you would be pleased...


Such red bushy trees attract you the most!


By the way, we have come down Talcot mountain now and here it is on our left...


Now we are entering our parking...


And this small tree standing in front of my car parking makes me realize the fineness of The Creator.


The Lord has blessed all. Look at this small bush...


And just before we enter the building, these litchi like small trees wish us a good day!


Hushhhh... the day is over and it's getting dark. But look at this mountain. The shade of the golden sunlight!


These trees just outside our work saying good night...


And this is the view of the Talcot mountain from other side... over the lake... do you see that tower?


Whether it's uphill on the way to home or life, just cheer the colors we are blessed with and you would always win... I guess that's what these trees are saying.


And two more pics from taken from our parking lot.




You may see the feedback from others to this article at ...
misalpav.com

Tuesday, October 21, 2008

उत्सव - वाटेवरील रंग

Click here for English version of this article

सहा ऋतुंचे सहा सोहळे. पण मला बुवा या न्यु इंग्लंडातली पानगळती (फॉलियेज/फॉल) फार आवडते. उन्हाळा संपून गुलाबी थंडी सुरु होते तसा हिरवा गर्द असणारा निसर्ग रंग पलटू लागतो. उंच-उंच झांडांचे शेंडे पिवळे-लाल पडू लागतात व बघता बघता सगळा परिसर पिवळा धमक व लाल भडक मखमलीने सजून गेलेला असतो.

वरमाँट, न्यू हँप्मशरला तर सगळेच जातात. पण दररोज आनंद देणार्‍या कामावर जाताना दिसणार्‍या आजूबाजूंचा झाडांचे कौतुकही करावे म्हणून मी विषेश चित्रे काढली. पहा तुम्हाला भावतात का....

या गर्द झाडीने आमच्या घराच्या परिसराला खुलवलेले आहे...


पुढे हमरस्त्याला लागल्यावर दोहोबाजूंच्या सौंदर्याची जणू स्पर्धाच चाललेली असते.



चौकात रस्त्यांची नावे पाहण्यासाठी सुद्धा तुम्हाला निसर्गा येवढे बक्षीस कोण बरे देऊ शकेल?



हा सुंदर रस्ता संपावा असे कोणाला बरे वाटेल!!


सिग्नल लागलेला आहे?... जरा बाजूला पहा... जराही कंटाळवाने होणार नाही!


अशी लालबुंद झाडे गावच्या गुलमोहराची आठवण करुन देतात, नाही का?


असा सजला आहे हा टॅलकॉट डोंगर...


चला आता आम्ही कार्यालयाच्या वाहनतळात वळत आहोत. स्वागताला हे ताम्र-तरु सज्ज आहेत... धन्यवाद मित्रांनो!


हा छोटासा वृक्ष उगाच मला हिनवत असतो, "तुम्ही मानव करु शकता का अशी सुंदर निर्मिती?".. . नाही बा, आम्ही नतमस्तक आहोत तुझ्या सौंदर्यासमोर अन आपल्या त्या विधात्या समोर!


त्या विधात्याने सर्वांना वाटून दिलं आहे. अगदी या खुरट्या झुडुपाला सुद्धा किती मनमोहक बनवलं आहे पहा ना...


आणी ही लिची सदृश्य झाडे पहा ना... टपोरी लाल-लाल फळे कशी खुलून दिसताहेत.


चला आता कामावर जातो...

संध्याकाळी परतताना...

मावळतीच्या उन्हात न्हाऊन निघालेला हा टॅल्कॉट डोंगर व त्याच्यावर असणारा मनोरा... खुनावतो आहे. गड्य येतो तुला भेटायला शनि-रविवारी.


कार्यालयातून बाहेर पडताना... गड्यांनो दिवसाचा सगळा शीन घालवलात.


तोच टॅलकॉट डोंगर विरुद्ध बाजूने... तळ्यामागे...


"चढन रस्त्याचे असो वा जीवनाचे... उगवत्या सुर्याच्या तेजातले वा मावळतीच्या मंद पोक्तीचे... रंगीबेरंगी असल्याने चढताना दम लागत नाही हेच खरे... फक्त डोळे अन मन उघडे हवे"... हेच तर सांगत नाहीत ना या चढनावरची ही झाडे?



जेथे दिव्यत्वाची प्रचिती तेथे कर माझे दोन्ही जुळती.




या छायाचित्रांवरील प्रतिसाद येथे पाहता येतील.
misalpav.com